Người Việt mình có thói quen xem ngày trước việc lớn. Khai trương, động thổ, cưới hỏi, ai cũng muốn chọn ngày giờ cho yên tâm. Cầu thủ bóng đá thì không có quyền ấy. Lịch thi đấu do ban tổ chức xếp, giờ bóng lăn do truyền hình và giải đấu quyết. Có lẽ vì thế mà nhiều người trong nghề tự tạo ra những nghi thức nhỏ của riêng mình.
Những nghi thức quen thuộc trong phòng thay đồ
Kể ra thì rất nhiều. Có người luôn xỏ giày bên trái trước. Có người bước chân phải vào sân trước tiên. Có người mặc đúng một đôi tất, ngồi đúng một chỗ trên xe buýt của đội, nghe đúng một danh sách nhạc trong lúc khởi động. Có người phải là người cuối cùng ra khỏi đường hầm.
Một giai thoại được báo chí nhắc đi nhắc lại là chuyện ở World Cup 1998: trước mỗi trận của tuyển Pháp, trung vệ Laurent Blanc hôn lên cái đầu trọc của thủ môn Fabien Barthez. Pháp vô địch giải năm ấy, và hình ảnh đó trở thành một trong những kỷ niệm vui nhất của kỳ World Cup. Nghi thức có giúp Pháp thắng không? Chẳng ai chứng minh được. Nhưng nó cho thấy cả một tập thể có thể gắn với nhau qua một hành động nhỏ.
Góc nhìn tâm lý thể thao: nghi thức để làm gì
Giới tâm lý thể thao hay nói tới khái niệm “thói quen trước khi thực hiện”, tức chuỗi động tác lặp lại trước một việc cần tập trung. Cầu thủ đá phạt đền đặt bóng, lùi đúng số bước, hít thở. Vận động viên quần vợt nảy bóng vài lần trước khi giao. Đó không phải phép màu. Đó là cách đưa đầu óc về trạng thái quen thuộc.
Trước một trận đấu lớn, áp lực rất nặng. Có hàng nghìn thứ cầu thủ không kiểm soát được: thời tiết, trọng tài, đối thủ, tiếng la ó trên khán đài. Một nghi thức nhỏ cho họ cảm giác vẫn còn nắm được điều gì đó trong tay. Xỏ giày theo thứ tự quen, mặc áo theo cách quen, rồi bước ra sân. Cơ thể hiểu rằng mọi việc vẫn diễn ra như mọi lần.
Điều thú vị là nghi thức không cần hợp lý mới có tác dụng. Thứ tự xỏ giày chẳng liên quan gì tới khả năng chuyền bóng. Nhưng việc làm đi làm lại một chuỗi động tác giống hệt nhau trước mỗi trận tạo ra một nhịp quen, và nhịp quen ấy giúp người ta bớt nghĩ lan man về những điều tồi tệ có thể xảy ra. Cầu thủ trẻ mới lên đội một thường học theo đàn anh, rồi dần dần tự chọn lấy thói quen của mình. Có người giữ suốt sự nghiệp, có người bỏ đi khi chuyển sang đội bóng mới, thấy không còn hợp nữa.
Nó giống một cái neo.
Đến đây thì ranh giới giữa mê tín và tâm lý khá mờ. Người ngoài nhìn vào thấy mê tín. Người trong cuộc thì thấy mình bình tĩnh hơn.
Khi nào thói quen thành gánh nặng
Nghi thức có ích khi nó giúp mình yên tâm. Nó thành vấn đề khi mình sợ hãi nếu lỡ không làm được. Chuyện quên đôi tất may mắn ở nhà, hay xe đổi chỗ ngồi, mà khiến cầu thủ bồn chồn cả trận thì rõ ràng thói quen đã quay sang trói người.
Nhiều huấn luyện viên vì thế khuyến khích cầu thủ xây thói quen dựa trên việc chuẩn bị thật: ăn đúng giờ, khởi động đủ, ôn lại nhiệm vụ chiến thuật. Thứ đó luôn mang theo được, không phụ thuộc vào đôi tất nằm ở đâu.
Người hâm mộ cũng có nghi thức riêng
Đâu chỉ cầu thủ. Fan bóng đá cũng có cả kho “bùa” của mình. Mặc chiếc áo đấu cũ vì lần trước mặc thì đội thắng. Ngồi đúng góc sofa ấy. Không dám đứng dậy khi đội đang dẫn bàn. Gọi đúng món đồ nhắm cho mọi trận. Nghe thì buồn cười, nhưng ai từng xem bóng cùng nhóm bạn chắc đều gặp vài người như thế, có khi chính là mình.
Cũng có những nghi thức thiên về thông tin. Trước giờ bóng lăn, một số người mở điện thoại đọc đội hình dự kiến, xem lại phong độ hai bên, rồi xem qua kèo nhà cái như một nguồn tham khảo để biết trận đó được đánh giá cân bằng hay chênh lệch.
Thói quen này hợp với người thích nhìn trận đấu qua con số. Bảng tỷ lệ kèo trước trận phản ánh cách giới quan sát nhìn hai đội ở một thời điểm, có thể đổi khi có tin lực lượng mới, và hoàn toàn không phải lời tiên tri về kết quả.
Ai muốn xem lịch và tỷ lệ để tham khảo có thể ghé keonhacai5.cab. Những thông tin kiểu này chỉ dành cho người từ 18 tuổi trở lên. Xem bóng là để giải trí, để vui cùng bạn bè, không phải để đặt nặng thắng thua.
Giữ niềm tin, nhưng đừng để nó giữ mình
Chuyện xem ngày, giữ nghi thức, mặc áo may mắn có lẽ đều xuất phát từ một mong muốn rất người: được yên tâm trước điều mình không biết trước. Cầu thủ cần sự yên tâm ấy để đá tốt. Người xem cần nó để thấy mình cũng là một phần của trận đấu.
Cứ giữ thói quen nếu nó làm bạn vui. Chỉ cần nhớ, kết quả trên sân là do chín mươi phút cộng thêm giờ bù, chứ không do chiếc áo bạn đang mặc.

